Lagasafn.  Ķslensk lög 1. september 2025.  Śtgįfa 156b.  Prenta ķ tveimur dįlkum.


Lög um réttindagęslu fyrir fatlaš fólk

2011 nr. 88 23. jśnķ


Ferill mįlsins į Alžingi.   Frumvarp til laga.

Tóku gildi 1. jślķ 2011. Breytt meš: L. 126/2011 (tóku gildi 30. sept. 2011). L. 59/2012 (tóku gildi 1. okt. 2012). L. 84/2015 (tóku gildi 1. jan. 2016). L. 115/2015 (tóku gildi 16. des. 2015). L. 117/2016 (tóku gildi 1. jan. 2018, nema 52., 53., 75., 76. og 79.–81. gr. sem tóku gildi 28. okt. 2016). L. 90/2018 (tóku gildi 15. jślķ 2018; EES-samningurinn: XI. višauki reglugerš 2016/679). L. 71/2019 (tóku gildi 5. jślķ 2019). L. 88/2021 (tóku gildi 1. jan. 2022). L. 78/2022 (tóku gildi 14. jślķ 2022). L. 83/2024 (tóku gildi 1. jan. 2025). L. 88/2024 (tóku gildi 1. maķ 2025 nema brbįkv. I og III sem tóku gildi 11. jślķ 2024; i–l-lišur 1. tölul. 12. gr. og brbįkv. II tóku gildi 1. jan. 2025, sbr. l. 138/2024). L. 48/2025 (tóku gildi 22. jślķ 2025).

Ef ķ lögum žessum er getiš um rįšherra eša rįšuneyti įn žess aš mįlefnasviš sé tilgreint sérstaklega eša til žess vķsaš, er įtt viš félags- og hśsnęšismįlarįšherra eša félags- og hśsnęšismįlarįšuneyti sem fer meš lög žessi. Upplżsingar um mįlefnasviš rįšuneyta skv. forsetaśrskurši.

I. kafli. Almenn įkvęši.
1. gr. Gildissviš og markmiš.
[Lög žessi gilda um réttindagęslu fyrir fatlaš fólk.]1)
Įkvęši IV. kafla gilda einnig um réttindagęslu einstaklinga sem vegna afleišinga višvarandi sjśkdóms eša slyss žurfa stušning viš undirbśning upplżstrar įkvöršunar um persónuleg mįlefni eša ašstoš viš aš leita réttar sķns hvort sem er gagnvart opinberum žjónustuašilum, öšrum stjórnvöldum eša einkaašilum.
[Markmiš laga žessara er aš tryggja fötlušu fólki višeigandi stušning viš gęslu réttinda sinna og tryggja aš sjįlfsįkvöršunarréttur fatlašs fólks sé virtur og fyllsta réttaröryggis gętt žegar brżna naušsyn ber til aš grķpa inn ķ lķf žess.]1)
Viš framkvęmd laga žessara skal taka miš af samningi Sameinušu žjóšanna um réttindi fatlašs fólks.
   1)L. 59/2012, 1. gr.
2. gr. Yfirstjórn.
[Rįšherra skal hafa yfirstjórn meš réttindum fatlašs fólks.]1)
   1)L. 88/2024, 12. gr.

II. kafli. [Réttindavakt rįšuneytisins.]1)
   1)L. 126/2011, 549. gr.
3. gr.
[Rįšuneytiš …1) skal koma į fót sérstakri réttindavakt innan žess.]2)
Hlutverk réttindavaktarinnar er aš:
   a.1)
   b. safna upplżsingum um réttindamįl fatlašs fólks og žróun ķ hugmyndafręši og žjónustu viš fatlaš fólk og koma į framfęri įbendingum um žaš sem betur mį fara,
   c. bera įbyrgš į fręšslu- og upplżsingastarfi, ķ samvinnu og samrįši viš [hagsmunasamtök fatlašs fólks],3) varšandi réttindi fatlašs fólks, svo sem fyrir hina fötlušu einstaklinga, réttindagęslumenn fatlašs fólks, talsmenn žeirra, ašstandendur, starfsfólk og žjónustuašila,
   d. fylgjast meš nżjungum į sviši hugmyndafręši og žjónustu viš fatlaš fólk sem kunna aš leiša til betri žjónustu og aukinna lķfsgęša fyrir fatlaš fólk,
   e. annast śtgįfu į aušlesnu efni og bęklingum um réttindi fatlašs fólks,
   f. bera įbyrgš į fręšslu- og upplżsingastarfi ķ samvinnu og samrįši viš [hagsmunasamtök fatlašs fólks]3) til aš upplżsa almenning um réttindi fatlašs fólks, vinna gegn stašalķmyndum og fordómum og auka vitund um getu og framlag fatlašs fólks.
   1)L. 88/2024, 12. gr. 2)L. 126/2011, 549. gr. 3)L. 115/2015, 16. gr.

III. kafli. Réttindagęslumenn fatlašs fólks.
4. gr.
[Réttindagęslumenn fatlašs fólks starfa innan Mannréttindastofnunar Ķslands. Um rįšningu og hęfisskilyrši žeirra fer eftir lögum um Mannréttindastofnun Ķslands.]1)
1)
   1)L. 88/2024, 12. gr.
5. gr.
[Réttindagęslumenn skulu fylgjast meš mannréttindum fatlašs fólks og veita žvķ višeigandi stušning viš réttindagęslu hvers konar hvort sem žaš er varšandi žjónustu sem žaš į rétt į eša varšandi önnur réttindi.]1)
Bśi hinn fatlaši einstaklingur į heimili fyrir fatlaš fólk skal forstöšumašur viškomandi heimilis veita réttindagęslumanni žęr upplżsingar sem honum eru naušsynlegar vegna starfs sķns. Žegar um er aš ręša upplżsingar sem varša persónuleg atriši eša upplżsingar um einkafjįrmuni hins fatlaša einstaklings skal leita eftir samžykki hans og persónulegs talsmanns hans, sbr. IV. kafla, sé slķkur talsmašur til stašar.
   1)L. 88/2024, 12. gr.
6. gr.
Öllum er skylt aš tilkynna til réttindagęslumanns ef žeir hafa įstęšu til aš ętla aš brotiš sé į rétti fatlašs einstaklings. Ašstandendur fatlašs einstaklings, persónulegur talsmašur, žjónustuašilar, samtök fatlašs fólks og ašrir sem vegna stöšu sinnar, tengsla eša starfa verša varir viš aš réttur fatlašs einstaklings er fyrir borš borinn skulu tilkynna žaš réttindagęslumanni. Fatlašur einstaklingur, sem telur aš réttur hans sé fyrir borš borinn, getur tilkynnt žaš réttindagęslumanni …1). Réttindagęslumašur skal [leišbeina hinum fatlaša einstaklingi, veita honum naušsynlegan stušning eftir žörfum]1) og kanna mįliš aš höfšu samrįši viš hann. Réttindagęslumašur getur einnig hvenęr sem er tekiš upp mįl aš eigin frumkvęši. Komist réttindagęslumašur aš žeirri nišurstöšu aš réttur fatlašs einstaklings hafi veriš fyrir borš borinn [veitir réttindagęslumašur hinum fatlaša einstaklingi leišbeiningar og ašstošar hann eftir žörfum mišaš viš]1) óskir hins fatlaša einstaklings.
[Réttindagęslumašur getur, telji hann mįliš žess ešlis, komiš įbendingum um śrbętur į framfęri viš hlutašeigandi ašila og gefiš honum frest til aš verša viš įbendingunum. Verši ekki oršiš viš įbendingum réttindagęslumanns skal hann eftir atvikum leišbeina hinum fatlaša einstaklingi um innlendar og alžjóšlegar kvörtunar- og kęruleišir og veita višeigandi stušning eftir žörfum.]1)
Réttindagęslumašur skal meta ķ hverju tilviki fyrir sig, ķ samrįši viš hinn fatlaša einstakling, hvort rétt sé aš [beina įbendingu til [višeigandi ašila]2)].3)
[[Réttindagęslumašur tekur ekki til mešferšar įgreining milli einstaklinga, en honum ber aš leišbeina žeim sem til hans leita meš slķk mįl um leišir sem fęrar eru innan stjórnsżslu og hjį dómstólum.]4)
Réttindagęslumašur endurskošar ekki įkvaršanir stjórnvalda ķ einstökum mįlum.]1)
4)
   1)L. 83/2024, 1. gr. 2)L. 88/2024, 12. gr. 3)L. 88/2021, 25. gr. 4)L. 48/2025, 1. gr.

IV. kafli. Persónulegir talsmenn fatlašs fólks.
7. gr.
[Fatlašur einstaklingur sem į vegna fötlunar sinnar erfitt meš aš gęta hagsmuna sinna skal eiga rétt į persónulegum talsmanni. Fatlašur einstaklingur velur sér talsmann ķ samrįši viš sżslumann. Eftir atvikum skal hafa samrįš viš nįnustu ašstandendur, svo sem ęttingja, vini eša žjónustuveitendur, leiki vafi į vilja hins fatlaša einstaklings ķ žeim efnum. Hinn fatlaši einstaklingur og persónulegur talsmašur hans skulu undirrita samkomulag um ašstošina sem męlir fyrir um heimildir talsmanns skv. 1. mgr. 9. gr. Samkomulagiš skal ekki fara gegn lögum og/eša góšu sišferši. Geti hinn fatlaši einstaklingur ekki undirritaš samkomulagiš er heimilt aš vķkja frį skilyrši um undirritun en žį skal samkomulag gert aš sżslumanni višstöddum og eftir reglum sem nįnar skal kvešiš į um ķ reglugerš. Samkomulagiš skal boriš undir sżslumann til stašfestingar į vali į talsmanni og efni samkomulagsins. Sżslumašur skal varšveita samkomulagiš.]1)
Persónulegur talsmašur skal bśa yfir žekkingu į persónulegum žörfum og įhugamįlum žess einstaklings sem hann ašstošar. [Persónulegur talsmašur skal vera lögrįša og varši samkomulag rįšstöfun fjįrmuna skal hann einnig vera fjįr sķns rįšandi. Hafi hann hlotiš refsidóm fyrir brot į įkvęšum XXII. kafla, XXVI. kafla, 211. eša 218. gr. almennra hegningarlaga skal sżslumašur meta hvort hann sé hęfur til aš verša persónulegur talsmašur. Viš undirritun samkomulags skal liggja fyrir sakavottorš eša heimild sżslumanns til aš afla upplżsinga śr sakaskrį.]2) Persónulegur talsmašur skal fį fręšslu um innihald og įherslur ķ starfi sķnu. Rįšuneytinu er heimilt aš gera samning viš hagsmunasamtök fatlašs fólks um milligöngu um aš śtvega persónulega talsmenn og annast fręšslu žeirra. Starf persónulegra talsmanna er ólaunaš en [heimilt er aš endurgreiša persónulegum talsmanni naušsynlegan]2) kostnaš sem sannanlega fellur til vegna starfa hans ķ žįgu hins fatlaša einstaklings. [Śtlagšur kostnašur skal aš jafnaši greiddur af hinum fatlaša einstaklingi. Sżslumašur getur žó įkvešiš aš hann skuli greiddur śr rķkissjóši ef eignir hins fatlaša einstaklings eru litlar eša ašrar sérstakar įstęšur męla meš žvķ.]2)
Allar rįšstafanir persónulegs talsmanns skulu geršar ķ samrįši viš og meš samžykki hins fatlaša einstaklings og einvöršungu [ķ samręmi viš vilja og óskir viškomandi].2)
   1)L. 88/2024, 12. gr. 2)L. 83/2024, 2. gr.
8. gr.
[Sżslumašur skal hafa eftirlit meš framkvęmd samkomulags milli fatlašs einstaklings og persónulegs talsmanns og halda skrį um persónulega talsmenn.
Hinn fatlaši einstaklingur getur hvenęr sem er afturkallaš umboš persónulegs talsmanns og skal sżslumašur ašstoša hann viš žaš óski hann eftir žvķ. Sżslumašur skal afturkalla umboš persónulegs talsmanns komi fram ósk žess efnis frį öšrum hvorum eša bįšum ašilum samkomulagsins. Jafnframt getur sżslumašur afturkallaš slķkt umboš ef beišni berst žar um frį lögrįšamanni. Sżslumašur getur einnig afturkallaš umboš persónulegs talsmanns telji hann viškomandi ekki gegna skyldum sķnum gagnvart hinum fatlaša einstaklingi eša uppfylli hann ekki lengur skilyrši skv. 2. mgr. 7. gr.]1)
   1)L. 88/2024, 12. gr.
[8. gr. a.
Persónulegur talsmašur skal įr hvert gefa sżslumanni skżrslu, į eyšublaši sem hann leggur til, um framkvęmd samkomulags skv. 1. mgr. 7. gr. og 9. gr. Skal žar gerš grein fyrir žeirri ašstoš sem persónulegur talsmašur veitti hinum fatlaša einstaklingi į fyrra įri. Nįi samkomulag til ašstošar viš rįšstöfun fjįrmuna vegna daglegra śtgjalda skv. 4. tölul. 1. mgr. 9. gr. skal sérstaklega gerš grein fyrir žeirri ašstoš meš gögnum og skżringum um śtgjöld.
Sżslumašur hefur heimild til aš krefja persónulegan talsmann um frekari skżringar og/eša gögn um ašstoš sem persónulegur talsmašur hefur veitt į grundvelli samkomulags og eru sżslumanni naušsynleg vegna eftirlits meš samkomulaginu og er persónulegum talsmanni skylt aš verša viš žvķ. Sżslumašur hefur heimild til aš kalla eftir upplżsingum og gögnum frį hinum fatlaša einstaklingi og žjónustuveitendum, svo sem félagsžjónustu sveitarfélaga, réttindagęslumönnum fatlašs fólks og fjįrmįlafyrirtękjum ef samkomulag tekur til rįšstöfunar fjįrmuna, sem varša framkvęmd samkomulags skv. 1. mgr. 7. gr. og 9. gr. og naušsynlegar eru til aš hann geti sinnt eftirliti sķnu.
Persónulegur talsmašur skal gera sżslumanni grein fyrir ašstoš sinni hvenęr sem hann krefst žess.
Žegar persónulegur talsmašur lętur af hlutverki sķnu skal hann gefa sżslumanni skżrslu, į eyšublaši sem hann leggur til, um framkvęmd samkomulagsins, sbr. 1. mgr.
Žjóšskjalavöršur tekur įkvöršun um förgun žeirra gagna sem verša til viš eftirlit sżslumanns skv. 1.–4. mgr. ķ samręmi viš lög um opinber skjalasöfn.
Rįšherra setur nįnari reglur um skżrslugjöf samkvęmt žessari grein ķ reglugerš.]1)
   1)L. 83/2024, 3. gr.
9. gr.
Persónulegur talsmašur ašstošar fatlašan einstakling į grundvelli samkomulags skv. 1. mgr. 7. gr. og žį einkum viš eftirfarandi:
   1. Aš gęta réttar sķns. Persónulegur talsmašur styšur hinn fatlaša einstakling viš undirbśning upplżstrar įkvöršunar um mįlefni sem varša hann. Skal persónulegur talsmašur vera hinum fatlaša einstaklingi til ašstošar, m.a. žegar įkvaršanir eru teknar um žį žjónustu sem hinn fatlaši einstaklingur nżtur eša į rétt į. Sé persónulegur talsmašur fatlašs einstaklings til stašar er žjónustuveitanda skylt aš kalla hann til žegar til stendur aš gera verulegar breytingar į žjónustunni.
   2. Persónuleg mįlefni hins fatlaša einstaklings. Persónulegur talsmašur er hinum fatlaša einstaklingi innan handar varšandi persónuleg mįlefni og styšur hann viš undirbśning upplżstrar įkvöršunar, svo sem um mešferš heilbrigšisstarfsmanna, val į bśsetu, atvinnu, tómstundum, o.fl. Persónulegur talsmašur skal skoša heildręnt hvort hinn fatlaši einstaklingur bżr viš góš lķfskjör og koma įbendingum til viškomandi um žaš sem betur mętti fara ķ samrįši viš hinn fatlaša einstakling.
   3. Ašgangur aš upplżsingum um fjįrmįl. Greiši fatlašur einstaklingur gjöld ķ sameiginlega sjóši, til dęmis ķ hśssjóš eša vegna sameiginlegs heimilishalds meš öšrum, skal persónulegur talsmašur meš samžykki hins fatlaša einstaklings eiga rétt til ašgangs aš öllum upplżsingum um mešferš fjįrmuna śr žeim sjóšum ķ samręmi viš samkomulag skv. 1. mgr. 7. gr. Ķ žvķ skyni į talsmašur rétt til setu į hśsfundum og öšrum slķkum fundum.
   4. [Ašstoš viš rįšstöfun fjįrmuna vegna daglegra śtgjalda. Persónulegum talsmanni er heimilt, į grundvelli samkomulags skv. 1. mgr. 7. gr., aš sjį um greišslu daglegra śtgjalda fyrir einstakling sem hann ašstošar enda sé greišslum rįšstafaš af sérgreindum reikningum fyrir žess hįttar śtgjöld. Meš višauka viš samkomulagiš mį veita persónulegum talsmanni heimild til žess aš fį naušsynlegan skošunarašgang aš sérgreindum reikningum og greiša tilteknar, reglulegar kröfur ķ heimabanka žess einstaklings sem nżtur ašstošar. Heimild til handa persónulegum talsmanni getur einnig tekiš til žess aš stofna til greišslužjónustu fyrir hönd einstaklings hjį višskiptabanka hans um sömu reikninga. Persónulegum talsmanni er hins vegar óheimilt aš stofna til fjįrhagsskuldbindinga fyrir hönd žess sem hann ašstošar nema sį einstaklingur hafi veitt honum skriflegt umboš til žess. Hafi fötlušum einstaklingi veriš skipašur rįšsmašur į grundvelli lögręšislaga tekur umboš persónulegs talsmanns ekki til žeirra eigna og fjįrmuna sem rįšsmašur hefur umsjón meš.]1)
Rįšherra skal setja reglugerš2) um persónulega talsmenn fatlašs fólks žar sem kvešiš veršur nįnar į um störf žeirra, m.a. um fręšslu žeirra, form samkomulags skv. 1. mgr. 7. gr. og endurgreišslu kostnašar skv. 2. mgr. 7. gr. [Rįšherra skal ķ reglugerš kveša į um skrį sem sżslumanni ber aš halda um persónulega talsmenn og framkvęmd sżslumanns viš stašfestingu samkomulags og eftirlit meš samkomulaginu. Rįšherra er ķ reglugerš heimilt, aš höfšu samrįši viš žann rįšherra sem fer meš mįlefni sżslumanna, aš įkveša aš žau verkefni sem sżslumönnum eru falin ķ lögum žessum verši į hendi eins sżslumanns.]3)
   1)L. 83/2024, 4. gr. 2)Rg. 972/2012. 3)L. 88/2024, 12. gr.

[V. kafli. Rįšstafanir til aš draga śr naušung ķ žjónustu viš fatlaš fólk.]1)
   1)L. 59/2012, 2. gr.
[10. gr. Bann viš fjarvöktun og beitingu naušungar.
Öll beiting naušungar ķ samskiptum viš fatlaš fólk er bönnuš nema veitt hafi veriš undanžįga į grundvelli 12. gr. eša um sé aš ręša neyšartilvik skv. 13. gr. Fjarvöktun į heimilum fatlašs fólks er bönnuš nema veitt hafi veriš undanžįga į grundvelli 12. gr.
Įkvęši žessa kafla taka til allra žeirra sem veita fötlušu fólki žjónustu į heimilum žess og ķ daglegu lķfi.
Žjónustuašilum er skylt aš fręša žį sem vinna meš fötlušu fólki um hvaš naušung sé og til hvaša ašgerša megi grķpa til žess aš koma ķ veg fyrir aš beita žurfi naušung.]1)
   1)L. 59/2012, 2. gr., sbr. einnig brbįkv. ķ s.l.
[11. gr. Skilgreiningar.
Naušung samkvęmt lögum žessum er athöfn sem skeršir sjįlfsįkvöršunarrétt einstaklings og fer fram gegn vilja hans eša žrengir svo aš sjįlfsįkvöršunarrétti hans aš telja verši žaš naušung žótt hann hreyfi ekki mótmęlum.
Til naušungar telst mešal annars:
   a. Lķkamleg valdbeiting, til dęmis ķ žvķ skyni aš koma ķ veg fyrir aš fatlašur einstaklingur skaši sjįlfan sig eša ašra, eša valdi stórfelldu tjóni į eigum sķnum eša annarra.
   b. Hśsnęši sem tilheyrir fötlušum einstaklingi er lęst.
   c. Fatlašur einstaklingur er lęstur inni eša feršafrelsi hans skert meš öšrum hętti.
   d. Fatlašur einstaklingur er fluttur milli staša gegn vilja sķnum.
   e. Ašgangur fatlašs einstaklings aš eigum sķnum er takmarkašur eša žęr fjarlęgšar gegn vilja hans.
   f. Einstaklingur er žvingašur til athafna, svo sem til aš taka lyf eša nota hjįlpartęki.
   g. Valdi eša žvingun er beitt viš athafnir daglegs lķfs.
Fjarvöktun ķ skilningi laga žessara er rafręn vöktun meš myndavél eša hljóšnema.]1)
   1)L. 59/2012, 2. gr.
[12. gr. Undanžįgur.
Ķ sérstökum og einstaklingsbundnum tilvikum er heimilt aš vķkja frį banni 1. mgr. 10. gr. aš fengnu leyfi undanžįgunefndar skv. 15. gr. enda sé sżnt fram į aš tilgangur naušungar eša fjarvöktunar sé eftirfarandi:
   1. Aš koma ķ veg fyrir aš fatlašur einstaklingur valdi sjįlfum sér eša öšrum lķkamstjóni eša stórfelldu eignatjóni. Žaš į einnig viš fyrirbyggjandi ašgeršir sem ętlaš er aš forša žvķ aš ašstęšur komi upp sem leitt geta til lķkamstjóns eša stórfellds eignatjóns.
   2. Aš uppfylla grunnžarfir viškomandi einstaklings, svo sem varšandi mat, heilbrigši og hreinlęti, eša til žess aš draga śr hömluleysi sem af fötlun kann aš leiša.
Žegar žjónustuašili, forstöšumašur eša annar sem ber įbyrgš į žjónustu viš fatlašan einstakling žarf aš bregšast viš ašstęšum žannig aš til greina komi aš beita žurfi viškomandi einstakling naušung ķ skilningi laganna skal hann leita til sérfręšiteymis skv. 14. gr.
Fjarvöktun skal jafnframt uppfylla skilyrši laga um persónuvernd og [vinnslu]1) persónuupplżsinga.]2)
   1)L. 90/2018, 54. gr. 2)L. 59/2012, 2. gr.
[13. gr. Neyšartilvik.
Sé naušsynlegt aš grķpa inn ķ atburšarįs til žess aš koma ķ veg fyrir yfirvofandi lķkamstjón, stórfellt eignatjón eša röskun į almannahagsmunum er heimilt aš beita naušung įn undangenginnar įkvöršunar skv. 18. gr. Tafarlaust skal lįtiš af naušung žegar hęttu hefur veriš afstżrt eša įstand er lišiš hjį. Žjónustuašilar skulu skrį öll slķk tilvik žar sem mešal annars skal gerš grein fyrir tilefni žess aš naušung var beitt, hvers ešlis hśn var og hvaša hagsmunir voru ķ hśfi. Žjónustuašilar skulu senda atvikalżsingu vegna hvers tilviks til sérfręšiteymis skv. 14. gr. innan viku frį žvķ aš naušung var beitt.]1)
   1)L. 59/2012, 2. gr.
[14. gr. Sérfręšiteymi.
Rįšherra skipar allt aš sjö einstaklinga til fjögurra įra ķ senn ķ sérfręšiteymi um ašgeršir til aš draga śr beitingu naušungar. Hann skipar formann śr hópi žeirra. Sérfręšiteymiš skal skipaš einstaklingum meš séržekkingu į mįlefnum fatlašs fólks og žekkingu og reynslu af ašferšum til aš koma ķ veg fyrir beitingu naušungar. Gert er rįš fyrir aš a.m.k. žrķr fulltrśar fjalli um hvert mįl.
Hlutverk sérfręšiteymisins er eftirfarandi:
   1. Aš veita žjónustuašilum og forstöšumönnum rįšgjöf, mešal annars um hvaš teljist til naušungar og ašferšir til aš komast hjį beitingu naušungar.
   2. Aš veita umsögn um beišnir um undanžįgur frį banni viš beitingu naušungar og um undanžįgur frį banni viš fjarvöktun.
   3. Aš taka viš tilkynningum um beitingu naušungar samkvęmt įkvęšum 13. gr. og skżrslum um beitingu naušungar og fjarvöktun į grundvelli undanžįgu og halda skrį um beitingu naušungar. Um mešferš og varšveislu skrįrinnar og gagna sem fengin eru meš fjarvöktun fer eftir lögum um persónuvernd og [vinnslu]1) persónuupplżsinga. Ef ljóst er af atvikaskrįningu varšandi tiltekinn einstakling aš ašgeršir žęr sem fengin hefur veriš undanžįga fyrir séu ekki til žess fallnar aš nį markmiši žvķ sem stefnt var aš getur teymiš lagt til viš undanžįgunefnd aš undanžįgan verši felld śr gildi.
Kostnašur vegna teymisins greišist śr rķkissjóši. Rįšherra setur nįnari reglur um skipan og starfshętti sérfręšiteymisins meš reglugerš.2)]3)
   1)L. 90/2018, 54. gr. 2)Rg. 970/2012, sbr. 1254/2015 og 1263/2015. 3)L. 59/2012, 2. gr.
[15. gr. Nefnd um undanžįgu frį banni viš beitingu naušungar.
Rįšherra skipar žriggja manna undanžįgunefnd og formann śr hópi žeirra til fjögurra įra ķ senn. Nefndarmenn skulu bśa yfir séržekkingu į mannréttindamįlum, žjónustu viš fatlaš fólk og framkvęmd laga į žvķ sviši. Varamenn skulu vera jafnmargir og uppfylla sömu skilyrši og ašalmenn.
Hlutverk nefndarinnar er aš fjalla um beišnir žjónustuašila um undanžįgu frį banni viš beitingu naušungar og banni viš fjarvöktun og taka įkvöršun um hvort undanžįga verši veitt.
Felist ķ beišni rįšagerš um verulega og višvarandi skeršingu į feršafrelsi einstaklings žannig aš hann geti ekki fariš frjįls ferša sinna innan heimilis eša śt af žvķ ber nefndinni aš vķsa beišninni til dómstóla. Um mįlsmešferš fer eftir įkvęšum 9.–17. gr. lögręšislaga eftir žvķ sem viš į. Heimild til takmörkunar į feršafrelsi einstaklings skal ašeins veitt sé sżnt fram į aš hętta sé į žvķ aš viškomandi valdi sjįlfum sér eša öšrum verulegu lķkams- eša eignatjóni sé ekki gripiš til takmarkana į feršafrelsi hans. Śrskuršur dómara samkvęmt žessari grein sętir kęru til [Landsréttar].1) Um mįlskot fer samkvęmt lögum um mešferš einkamįla meš žeim frįvikum sem greinir ķ lögum žessum.
[Ašrir śrskuršir Landsréttar en męlt er fyrir um ķ 1. mgr. 167. gr. laga um mešferš einkamįla verša ekki kęršir til Hęstaréttar.]1)
Kostnašur vegna nefndarinnar greišist śr rķkissjóši. Rįšherra setur nįnari reglur um starfshętti nefndarinnar meš reglugerš.2)]3)
   1)L. 117/2016, 88. gr. 2)Rg. 971/2012. 3)L. 59/2012, 2. gr.
[16. gr. Beišni um undanžįgu frį banni viš beitingu naušungar.
Žjónustuašili skal senda undanžįgunefnd skv. 15. gr. skriflega beišni um undanžįgu frį banni viš beitingu naušungar og undanžįgu frį banni viš fjarvöktun. Žegar um sjįlfrįša einstakling er aš ręša ber [žjónustuašila]1) aš sjį til žess aš honum sé leišbeint um rétt sinn til aš velja sér persónulegan talsmann.
Beišnin skal rituš į žar til gert eyšublaš sem undanžįgunefndin lętur ķ té. Ķ beišninni skal mešal annars koma fram:
   a. Hver beri faglega įbyrgš į framkvęmd naušungar.
   b. Lżsing į žeim ašstęšum sem kalla į beitingu naušungar og rökstušningur fyrir beitingu hennar.
   c. Naušsynlegar upplżsingar um heilsu viškomandi.
   d. Hvort leitaš hafi veriš eftir afstöšu viškomandi og hver hśn sé.
   e. Stašfesting į aš leitaš hafi veriš eftir afstöšu lögrįšamanns eša persónulegs talsmanns viškomandi. Hafi viškomandi ekki vališ sér persónulegan talsmann skal liggja fyrir aš honum hafi veriš leišbeint um rétt sinn ķ žeim efnum.
   f. Umsögn sérfręšiteymis skv. 14. gr.
   g. Upplżsingar um fjölda starfsmanna, menntun žeirra og žjįlfun.
   h. Hvernig stašiš verši aš skrįningu og innra eftirliti.
Ef um barn er aš ręša skal auk žess liggja fyrir upplżst samžykki forsjįrašila fyrir beišni um undanžįgu frį banni viš beitingu naušungar.]2)
   1)L. 88/2024, 12. gr. 2)L. 59/2012, 2. gr.
[17. gr. Mįlsmešferš.
Undanžįgunefnd skal taka beišni til mešferšar svo fljótt sem aušiš er og eigi sķšar en tveimur vikum eftir aš beišni berst henni. Telji nefndin žörf į aš afla frekari gagna skal žaš gert įn tafar og įkvöršun tekin svo fljótt sem aušiš er. Gefa skal hinum fatlaša, lögrįšamanni hans, persónulegum talsmanni eša nįnasta ašstandanda eftir atvikum fęri į aš koma sjónarmišum sķnum į framfęri viš nefndina įšur en hśn tekur įkvöršun ķ mįlinu.
Viš afgreišslu beišna skal nefndin mešal annars lķta til eftirfarandi atriša auk skilyrša 12. gr.:
   1. Hvort leitaš hafi veriš allra annarra leiša sem ekki fela ķ sér naušung.
   2. Menntunar og reynslu žeirra sem bera faglega įbyrgš į framkvęmd naušungar.
   3. Hvort naušung gagnvart hinum fatlaša geti komiš nišur į öšrum einstaklingum sem bśa į sama heimili.
   4. Aš naušung sś sem sótt er um gangi ekki lengra en naušsynlegt telst til žess aš tilgangi hennar verši nįš.]1)
   1)L. 59/2012, 2. gr.
[18. gr. Form og efni įkvöršunar.
Fallist undanžįgunefnd į beišni um undanžįgu frį banni viš beitingu naušungar ber henni aš kynna įkvöršun sķna hinum fatlaša einstaklingi, lögrįšamanni hans, persónulegum talsmanni eša nįnasta ašstandanda og leišbeina žeim um rétt viškomandi til aš bera mįliš undir dómstóla. Jafnframt skal tilkynna …1) [Gęša- og eftirlitsstofnun velferšarmįla]2) um įkvöršun nefndarinnar.
Įkvöršunin skal vera rökstudd og ķ henni skal greina meš skżrum hętti til hvers konar ašgerša hśn tekur og kvešiš į um gildistķma hennar. Žar skal einnig greina skilyrši žau sem sett eru fyrir beitingu naušungarinnar, svo sem hvernig skuli stašiš aš henni, hvaša kröfur séu geršar til starfsmanna sem henni beita og annaš sem nefndin telur mikilvęgt. Sé veitt undanžįga til lķkamlegrar valdbeitingar skal žaš gert aš skilyrši aš viškomandi starfsmenn hafi sótt nįmskeiš um lķkamlega valdbeitingu.
Heimildin skal vera tķmabundin og aldrei veitt til lengri tķma en naušsynlegt er, žó lengst til tólf mįnaša ķ senn.
Įkvaršanir nefndarinnar eru endanlegar į stjórnsżslustigi og veršur ekki skotiš til ęšra stjórnvalds. Aš öšru leyti fer um mįlsmešferš eftir įkvęšum stjórnsżslulaga, ž.m.t. endurupptöku vegna verulega breyttra atvika. Heimilt er aš bera įkvöršun nefndarinnar undir hérašsdómara ķ žeirri žinghį žar sem viškomandi į lögheimili og skal hann śrskurša ķ mįlinu innan viku frį žvķ aš kęra berst honum. Śrskuršur dómara samkvęmt žessari grein sętir kęru til [Landsréttar].3) Um mįlskot fer samkvęmt almennum reglum um mešferš einkamįla meš žeim frįvikum sem greinir ķ lögum žessum. Kęra samkvęmt žessari grein frestar ekki réttarįhrifum hinnar kęršu įkvöršunar.
[Ašrir śrskuršir Landsréttar en męlt er fyrir um ķ 1. mgr. 167. gr. laga um mešferš einkamįla verša ekki kęršir til Hęstaréttar.]3)]4)
   1)L. 88/2024, 12. gr. 2)L. 88/2021, 25. gr. 3)L. 117/2016, 89. gr. 4)L. 59/2012, 2. gr.
[19. gr. Skrįning.
Žjónustuašilar skulu halda skrį um öll atvik žar sem einstaklingur er beittur naušung, hvort sem henni er beitt į grundvelli undanžįgu eša ķ neyšartilvikum skv. 13. gr. Sama į viš um fjarvöktun.
Ķ skrįningunni skal greina hvernig naušungin eša fjarvöktunin var framkvęmd, hversu lengi hśn stóš yfir, hverjir önnušust framkvęmd hennar og önnur atriši sem žżšingu hafa, svo sem hvort einhver meišsl hafi oršiš eša eignatjón af hennar völdum.
Žjónustuašilar skulu mįnašarlega senda sérfręšiteymi skv. 14. gr. skżrslu um beitingu naušungar eša fjarvöktun į grundvelli undanžįgu. Upplżsingar um beitingu naušungar ķ neyšartilvikum skulu sendar sérfręšiteymi innan viku frį atviki.]1)
   1)L. 59/2012, 2. gr.

[VI. kafli.]1) Żmis įkvęši.
   1)L. 59/2012, 2. gr.
[20. gr.]1) Žagnarskylda.
[Į persónulegum talsmönnum fatlašs fólks hvķlir žagnarskylda skv. X. kafla stjórnsżslulaga. Um žagnarskyldu réttindagęslumanna fatlašs fólks gildir 10. gr. laga um Mannréttindastofnun Ķslands.]2)
   1)L. 59/2012, 2. gr. 2)L. 88/2024, 12. gr.
[21. gr.]1) Gildistaka.
Lög žessi öšlast žegar gildi.
   1)L. 59/2012, 2. gr.
[22. gr.]1) Breyting į öšrum lögum.
   1)L. 59/2012, 2. gr.

Įkvęši til brįšabirgša.
I.
Žrįtt fyrir įkvęši 4. gr. um rįšningu réttindagęslumanna fatlašs fólks skulu trśnašarmenn sem skipašir eru į grundvelli 37. gr. laga um mįlefni fatlašs fólks, nr. 59/1992, meš sķšari breytingum, og reglugeršar nr. 172/2011, um trśnašarmenn fatlašs fólks, starfa įfram śt skipunartķma sinn sem réttindagęslumenn fatlašs fólks en aš honum loknum skal rįša réttindagęslumenn ķ samręmi viš 4. gr.
II.
Rįšherra skal eigi sķšar en 1. nóvember 2011 leggja fram į Alžingi frumvarp til laga žar sem m.a. eru lögš til įkvęši um naušsynlegar ašgeršir til aš draga śr naušung viš fatlaš fólk. Frumvarpiš skal rįšherra lįta vinna ķ samstarfi viš [rįšuneyti mannréttindamįla].1)
   1)L. 126/2011, 549. gr.
III.
Rįšherra skal žegar viš samžykkt laga žessara skipa starfshóp til aš endurskoša fyrirkomulag réttindagęslu fyrir fatlaš fólk meš žaš fyrir augum aš fariš sé meš réttindagęsluna sem mannréttindamįl en ekki velferšarmįl eša félagslegt mįlefni. Skal hópurinn leitast viš aš tryggja skilvirka, öfluga og framsękna leiš til aš sinna réttindagęslu fyrir fatlaš fólk. Viš endurskošunina skal taka miš af samningi Sameinušu žjóšanna um réttindi fatlašs fólks.
Mešal žess sem starfshópurinn skal skoša eru möguleikar žess aš fęra verkefniš til rįšuneytis mannréttindamįla, stofnun žjóšbundinnar mannréttindastofnunar til aš sinna verkefninu eša aš veita Mannréttindaskrifstofu Ķslands lögbundiš hlutverk til aš sinna verkefninu. Skal hópurinn lķta sérstaklega til Parķsarreglna Sameinušu žjóšanna ķ žessu samhengi.
Žį skoši starfshópurinn möguleika į samnżtingu séržekkingar meš žvķ aš fęra alla réttindavernd og réttindagęslu annarra hópa til sama ašila.
Starfshópurinn verši skipašur fulltrśum [rįšuneytisins og rįšuneytis mannréttindamįla],1) fjölbreyttum hagsmunasamtökum fatlašs fólks, Sambands ķslenskra sveitarfélaga og Rannsóknaseturs ķ fötlunarfręšum. Auk žess verši leitaš til mannréttindasérfręšinga og sérfręšinga į sviši réttindagęslu, réttindaverndar og fötlunarfręša.
Starfshópurinn skal ljśka vinnu sinni eigi sķšar en 31. desember 2011 og skila skżrslu til rįšherra meš tillögum aš lagabreytingum sem rįšherra skal kynna fyrir Alžingi.
   1)L. 126/2011, 549. gr.